Kha tử là quả chín phơi khô của cây Chiêu liêu (Terminalia chebula Retz.), thuộc họ Bàng. Đây là vị dược liệu có mặt từ lâu trong y học cổ truyền phương Đông và cả y học Ayurveda của Ấn Độ.
Nguồn gốc và đặc điểm
Cây Chiêu liêu là cây gỗ lớn, mọc nhiều ở Ấn Độ, Myanmar, Lào và một số vùng của Việt Nam như Tây Nguyên, Đông Nam Bộ. Quả hình trứng, dài khoảng 2–4 cm, khi khô có màu nâu vàng đến nâu sẫm, vỏ nhăn với năm gờ dọc chạy theo chiều quả.
Quả được thu hái khi chín, phơi hoặc sấy khô. Khi dùng, người ta thường bỏ hạt, chỉ lấy phần thịt quả.
Kha tử trong y học cổ truyền
Theo y học cổ truyền, Kha tử có vị đắng, chua, chát, tính bình, quy vào kinh Phế và Đại tràng. Sách thuốc ghi nhận Kha tử có tác dụng liễm phế, lợi yết hầu, vì vậy thường được dùng trong các bài thuốc cho người ho lâu ngày, khản tiếng.
Trong y học Ayurveda, Kha tử (Haritaki) là một trong ba vị của bài Triphala nổi tiếng.
Thành phần đáng chú ý
Quả Kha tử chứa nhiều tanin, có thể chiếm 20–40% khối lượng quả khô. Đây là lý do Kha tử có vị chát rất rõ. Ngoài ra còn có acid chebulagic, acid chebulinic và acid gallic.
Lưu ý khi sử dụng
Vì có tính thu liễm, y học cổ truyền khuyên thận trọng khi dùng Kha tử cho người mới bị ho do cảm, hoặc người có chứng thấp nhiệt tích trệ.
Lưu ý: Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của thầy thuốc hoặc dược sĩ.